کنوانسیون رامسر(میثاق بین المللی حفاظت از تالابها)
 
چهل سال از بهمن ماه 1349 می گذرد. روزی که گروهی از کارشناسان و متخصصان دور هم جمع شدند تا درباره نحوه نگهداری تالاب‌ها، این اکوسیستم های با ارزش در ایران با هم گفت‌ وگو کنند وهر سال کشوری میزبان این میثاق بین المللی بود و حالا امسال ایران میزبان برگزاری جشن و گردهمایی چهلمین سالگرد کنوانسیون رامسر است.فرصتی که بار دیگر و پس از گذشت چهار دهه برای نجات تالاب های در معرض خطر و افزایش شمار تالاب های ثبت شده بین المللی ایران بدست آمده است.
مطلب پیش رو اطلاعاتی درباره این کنوانسیون و معیارهایی که یک تالاب عضو در این کنوانسیون باید داشته باشد را مطرح می کند.
کنوانسیون رامسر:هر چند در حال حاضر علیرغم وجود میثاقهای بین المللی محیط زیستی، اکوسیستم های طبیعی و انسان ساخت با انواع مشکلات روبرو هستند ، ولی اگر همین تعداد محدود از توافق و قراردادهای بین المللی زیست محیطی وجود نداشت، عمل حفاظت و نگهداری از محیط زیست به مراتب مشکل تر از آنچه امروز با آن مواجه هستیم، می بود. قوانین و معاهدات بین المللی پایه اجرا و بعمل درآوردن اصول و قوائد زیست محیطی در سطح جهانی می باشند. آنها نه تنها استانداردهای جهانی را تعیین میکنند بلکه صرف وجود آنها در صحنه جهانی اغلب دولتها را به امضا معاهدات و یا تدوین قوانین داخلی خود ترغیب می کنند.
کنوانسیون رامسر قدیمی ترین معاهده بین المللی، با تاکید بر حفاظت از طبیعت در جهان است. آغاز آن در دوم ماه فوریه 1971 ( 13 بهمن 1349) در شهر ایرانی رامسر بوده که  کنوانسیون نام خود را از این شهراقتباس کرده است. کنوانسیون رامسر در سال 1975 جنبه قانونی یافت. این معاهده 158 کشور عضو را ملزم به تعیین و حفظ تالابهای با اهمیت بین المللی و تشویق به استفاده خردمندانه از آنها می نماید . بیش از 1700سایت با مساحت کل حدود 150 میلیون هکتار در حال حاضر در این کنوانسیون به ثبت رسیده اند( آمار سال 2008).

گرچه نام رسمی کنوانسیون : “ کنوانسیون تالابهای بین المللی بویژه به عنوان زیستگاه پرندگان آبزی “ یا به اختصار“ کنوانسیـون تالابهـا ( رامسـر، ایــران ، 1971) “ نوشتـه می شـود، ولی به طور معمول به “ کنوانسیون رامسر “ شهرت دارد. این کنوانسیون بر حفاظت و بهره برداری معقول از تالابها به خصوص در جهت فراهم ساختن زیستگاهی برای پرندگان آبزی تأکید می کند. طی گذشت سالها، کنوانسیون گستره نگرش خود را چنان افزایش داده که تمام ابعاد حفاظت و بهره برداری معقول  و پایدار از تالابها را در بر می گیرد و تالابها را در زمره اکوسیستمهایی می داند که در حفاظت از تنوع زیستی و رفاه جامعه بشری اهمیت فوق العاده ای دارند. به همین دلیل بعدها کنوانسیون نام خود را به : "کنوانسیون حفاظت از تالابها " تغییر داد.
قدرت اثر هر معاهده فقط به اندازه ضعیف ترین عضو آن است. کنوانسیونرامسر نیز از این موضوع مستثنی نمی باشد. اگر قرار بر این باشد که تالابهای در معرض تهدید جهان حفظ شوند, اعضاء فعلی بایست الزامات کنوانسیون را جدی تر بگیرند و کشورهای بیشتری, بدون تاخیر, به عضویت این کنوانسیون در آیند.
کنوانسیون رامسر باعث دست آوردهای قابل توجهی در حفاظت از تالابها شده است اما حفاظت و نگهداری، ایده ال های شکننده ای هستند و ما باید دائما" هوشیار باشیم تا اطمینان حاصل کنیم که تمام موافقتنامه ها، معاهدات، قوانین و کنوانسیون های زیست محیطی با شدت و حدت پیگیری شوند.
گروه A از معیارها : مکانهای شامل انواع تالاب شاخص، کمیاب یا منحصر بفرد

معیار 1 : تالابی باید از نظر بین المللی با اهمیت تلقی شود که شامل نمونه ای طبیعی یا تقریبا" طبیعی از انواع تالابهای شاخص، کمیاب یا منحصر بفرد باشد که در جغرافیای زیستی مربوطه یافت می شود.

گروهB از معیارها : مکانهای دارای اهمیت بین المللی برای حفظ تنوع زیستی.
معیارهای در ارتباط با گونه ها و جوامع اکولوژیکی
معیار 2 : تالابی باید از نظر بین المللی با اهمیت تلقی شود که بتواند گونه های آسیب پذیر یا در خطر انقراض یا در خطر انقراض بحرانی و یا جوامع اکولوژیکی در معرض تهدید را پشتیبانی کند.

معیار 3 : تالابی باید از نظر بین المللی با اهمیت تلقی شود که بتواند جمعیتهایی از گیاه یا جانور که برای حفظ تنوع زیستی یک منطقه جغرافیائی زیستی خاص اهمیت دارند را پشتیبانی کند.

معیار 4 : تالابی باید از نظر بین المللی با اهمیت تلقی شود اکر گونه های گیاهی یا جانوری را پشتیبانی کند که در مرحله بحرانی از چرخه زیستی خود قرار دارند و یا در طی شرایط نامساعد تأمین پناه نماید.
- معیارهای ویژه براساس پرندگان آبی

معیار 5 : تالابی باید از نظر بین المللی با اهمیت تلقی شود که بتواند دائما“ حداقل 20000 پرنده آبی را پشتیبانی کند.
معیار 6 : تالابی باید از نظر بین المللی با اهمیت تلقی شود اگر دائما“ 1% افراد جمعیت یک گونه یا زیرگونه از پرندگان آبی را پشتیبانی کند .
- معیارهای ویژه براساس ماهیها
معیار 7 : تالابی از نظر بین المللی بااهمیت تلقی می شود اگر بتواند سهم قابل توجهی از زیرگونه، گونه یا خانواده، مراحل زیستی، ‌فعل و انفعال گونه ها و/یا جمعیت هایی از ماهیان بومی را پشتیبانی کند که نشانگر فوائد و یا ارزشهای تالاب باشد و بنابراین در تنوع زیستی جهانی مؤثراست.
معیار 8 : تالابی باید از نظر بین المللی بااهمیت تلقی شود که بتواند برای ماهیان منبع مهم غذایی، ‌محل تخم ریزی، محل پرورش نوزادان و یا مسیر مهاجرتی باشد که نسل ماهی ها چه درحریم تالاب ویا محل دیگر به آن وابسته باشد.
١. معیارهای مربوط به تالابهای معرف و منحصر بفرد

یک تالاب حائز اهمیت بین المللی شناخته می شود اگر:
a– نمونه شاخص و به ویژه خوب از یک تالاب طبیعی یا تقریبا" طبیعی که معرف یک منطقه جغرافیای زیستی مناسب باشد.

b– نمونه شاخص و به ویژه خوب از یک تالاب طبیعی یا تقریبا" طبیعی بوده که در بیش از یک منطقه جغرافیای زیستی مشترک باشد. 

c- به عنوان یک نمونه شاخص و به ویژه خوب از تالابی باشد که نقش هیدرولوژیکی، بیولوژیکی یا اکولوژیکی اساسی در عملکرد طبیعی یک حوزه آبریز عمده رودخانه یا سیستم ساحلی ایفا کند، به خصوص هنگامی که در یک موقعیت فرامرزی قرار گرفته باشد. یا

d– نمونه ای از تیپ ویژه ای از تالاب کمیاب یا غیر متعارف در منطقه جغرافیای زیستی مربوطه باشد.

2. معیارهای عمومی بر اساس گیاهان یا جانوران
یک تالاب در صورتی دارای اهمیت بین المللی تلقی می گردد که:

a- شامل مجموعه قابل توجهی از گونه ها یا زیر گونه های نادر، ‌آسیب پذیر یا در خطر انقراض از گیاهان یا جانوران یا تعداد قابل ملاحظه ای از افراد یک یا چند گونه نادر، ‌آسیب پذیر یا در خطر انقراض باشد. یا

b- به واسطه کیفیت و خصوصیات خاص فون و فلور خود دارای ارزش ویژه ای برای نگهداری تنوع ژنتیکی و اکولوژیکی یک منطقه باشد. یا

c- به عنوان زیستگاه گیاهان یا جانوران در مرحله بحرانی از چرخه زیستی آنها ارزش ویژه ای داشته باشد. یا

d- برای یک یا بیش از یک گونه یا جامعه گیاه یا جانور آندمیک(بومی) ارزش ویژه ای داشته باشد.

 3. معیار ویژه براساس پرندگان آبزی

یک تالاب در صورتی دارای اهمیت بین المللی تلقی می گردد که:

a- به طور منظم 20000 پرنده آبزی را در خود نگهداری کند. یا

b- به طور منظم تعداد قابل ملاحظه ای از افرادی که متعلق به گروههای ویژه پرندگان آبزی ،که شاخص ارزشها، حاصلخیزی یا تنوع تالاب باشد، را حمایت و نگهداری کند. یا

c- در شرایطی که داده های جمعیتی در دسترس باشد، به طور منظم 1 % افراد جمعیت یک گونه یا زیرگونه از پرندگان آبزی را حمایت و نگهداری کند.

4. معیارهای ویژه بر اساس ماهیان

 یک تالاب در صورتی دارای اهمیت بین المللی تلقی می گردد که:
a - سهم قابل توجهی از زیرگونه، گونه یا خانواده، مراحل زیستنامه، ‌فعل و انفعال گونه ها و یا جمعیت هایی از ماهیان بومی را پشتیبانی کند که نشانگر فوائد و یا ارزشهای تالاب هستند و بنابراین در تنوع زیستی جهانی موثرند.

b - بتواند برای ماهیان منبع مهم غذایی، ‌محل تخم ریزی، محل پرورش نوزادان و یا مسیر مهاجرتی باشد، که نسل ماهی ها چه درحریم تالاب ویا محل دیگر به آن وابسته باشد.

 انواع تالابها

انواع تالاب با توجه به تعریف کنوانسیون رامسر در جدول زیر ارائه شده اند:

توضیح
نوع
کد
تالابهای دریایی و ساحلی
در بیشتر موارد با عمق کمتر از شش متر در جذر پایین، شامل خلیجهای دریایی و خورها
آبهای دریایی کم عمق دائمی
A
شامل بسترهای کتانجک، بسترهای چمن دریایی و علفزارهای استوایی دریایی
بسترهای دریایی زیر جذر و مدی
B
 
آبسنگهای مرجانی
C
شامل جزایر دور ازساحل صخره ای و پرتگاههای دریایی
سواحل دریایی صخره ای
D
شامل نواره های ساحلی دماغه ها و جزیرکچه های شنی: شامل شبکه های ماهور و تپه های خاکه زغال سنگ مرطوب
سواحل ماسه ای، قلوه سنگی یا  سنگریزه ای
E
آبهای دائمی مصبها و شبکه های مصبی دلتاها
آبهای مصبی
F
 
پهنه های گلی، ماسه ای یا شور بین  جذر و مدی
G
شامل نمکزارها، علفزارهای شور، کفه های نمکی شامل علفزارهای جذر و مدی آب شور و آب شیرین
ماندابهای بین جذر و مدی
H
شامل باتلاقهای مانگرو و نیپاه و جنگلهای باتلاقی آب شیرین جذر و مدی
تالابهای مشجر بین جذر و مدی
I
کولابهای لب شور تا شور با حداقل یک اتصال به نسبت باریک به دریا
کولابهای لب شور و شور ساحلی
J
شامل کولابهای دلتایی آب شیرین
کولابهای آب شیرین ساحلی
K
 
غارهای آهکی و دیگر سیستمهای هیدرولوژیک زیرزمینی، دریایی/ ساحلی
Zk(a)
تالابهای داخل خشکی
 
دلتاهای درون خشکی دائمی
L
شامل آبشارها
رودخانه ها ، نهر ها و حوزه های دائمی
M
 
رودخانه های فصلی/ادواری/نامنظم، جویبارها و نهرها
N
(بزرگتر از هشت هکتار) شامل دریاچه های شکل بزرگ
دریاچه های آب شیرین دائمی
O
(بزرگتر از هشت هکتار)شامل دریاچه های بوجود آمده در دشتهای سیلابی
دریاچه های آب شیرین فصلی/ادواری
P
 
دریاچه های شور، لب شور و قلیایی دائمی
Q
 
دریاچه ها و دشتهای شور، لب شور و قلیایی فصلی/ادواری
R
 
ماندابها و حوضچه های شور، لب شور و قلیایی دائمی
Sp
 
ماندابها و حوضچه های شور، لب شور و قلیایی فصلی/ادواری
Ss
حوضچه ها (کوچکتر از هشت هکتار)، ماندابها و باتلاقها بر خاک معدنی، دارای پوشش گیاهی پدیدار که در غالب فصل رشد بن در آب باشند
ماندابها و حوضچه های آب شیرین دائمی
Tp
بر خاک معدنی قرار داشته، شامل چالابها، لجنزارها، علفزارهای تحت سیلابهای فصلی و ماندابهای جگن خیز
ماندابها و حوضچه های آب شیرین فصلی/ادواری
Ts
شامل بته یا مردابهای باز، باتلاقها و لشاب زارها
پیت زارهای( تورب زار) غیر مشجر
U
شامل علفزارهای آلپینی، آبهای موقت ناشی از ذوب یخها
تالابهای آلپینی
Va
شامل حوضچه های تندرایی، آبهای موقت ناشی از ذوب یخها
تالابهای تندرا
Vt
باتلاقهای درختچه ای، ماندابهای آب شیرین با پوشش درختچه ای چیره، درختزار غان برروی خاکهای معدنی
تالابها ی با پوشش درختچه ای چیره
W
شامل جنگلهای باتلاقی أب شیرین، جنگلهای در معرض سیلابهای فصلی، باتلاقهای مشجر برروی خاکهای معدنی
تالابهای آب شیرین با پوشش درختی
Xt
جنگلهای باتلاقی پیت زاری
پیت زارها با پوشش جنگلی
Xp
 
چشمه های آب شیرین و واحه ها
Y
 
تالابهای زمین گرمایی مشتمل بر بعضی از تالابهای دشتهای سیلابی
Zg
داخل خشکی
غارهای آهکی و دیگر سیستمهای هیدرولوژیک زیرزمینی
Zk(b)
تالابهای مصنوعی
مانند ماهی و میگو
استخرهای پرورش آبزیان
1
(معمولا" کوچکتر از 8 هکتار) شامل استخرهای کشاورزی و دامداری و مخازن کوچک
استخرها
2
شامل کانالهای أبیاری و مزارع برنج
اراضی تحت آبیاری
3
شامل مراتع و علفزارهای مرطوب برایمصارف گله داری یا تحت استفاده متمرکز
اراضی کشاورزی تحت تاثیر سیلابهای فصلی
4
حوضچه های نمک، نمکزار ها و غیره
سایتهای بهره برداری نمک
5
(معمولا" بزرگتر از 8 هکتار) منابع و مخازن آب، آب بندهاو سدها
مناطق ذخیره آب
6
گودالهای برداشت رس و ماسه و حوضچه های کان کنی.
مکان های گودبرداری و حفاری
7
مزارع تصفیه فاضلاب، حوضچه های ته نشینی و هوادهی و غیره
مناطق تصفیه فاضلاب
8
 
آبراهه ها، کانالهای زهکشی و جوی ها
9
انسان ساخت
غارهای آهکی و دیگر سیستمهای هیدرولوژیک زیرزمینی
Zk(c)
     
منبع: سازمان حفاظت محیط زیست کشور