گزارش بازدید از پارک ملی توران

 

تعطیلات پیش آمده و همکاری دانشگاه و استقبال مهندس خانی و جناب آقای قربانلو ریاست اداره محیط زیست شاهرود و پارک ملی توران باعث شد تا شرایط بازدید از پارک ملی برای من و 2نفر از دوستان (خانم رشیدآبادی و خانم نقدی مقدم) در روز یکشنبه 1/9/ 89 فراهم شود.

در حدود ساعت 19 سعی کردیم خود را برای فیلد شبانه پارک برسانیم ولی بدلیل مهتابی بودن شب این امر محدود شد به گشت زنی کوتاه در اطراف محیط بانی دلبرکه همراه بود با دیدن شغال و خرگوش.

شب را با مطالعه ی راهنمای معرفی  منطقه و شوق دیدن نمونه های شاخص سپری کردیم.فیلد صبح این منطقه مصادف شد با چهاردهم ماه موقعی که طلوع خورشید همزمان با غروب ماه است. دیدن انواع چکاوک و سسک و نمایه های گوشتخوارانی از قبیل شغال و روباه حاصل این سحرخیزی من بود.

در اوایل مسیر حرکت ،مشرف به کوه مهرانو شاهد چرای 5گورایرانی بودیم که به دلیل مسافت زیاد و حرکت آنان مشاهده رفتار و حالاتشان را به زمانی موکول کردیم که هم زاویه ی دید خوب و هم مسافت کمتری نسبت به آنان داشته باشیم.توقف ماشین و بالا رفتن از تپه ها برای دیدن دوباره این گورها البته از نمایی نزدیکتربه ثمر رسید وتوانستیم 2گله ی 14 و15 راسی از این گونه منحصر بفرد ایران را ببینیم ،

 

  

تصاویری از گور ایرانی

مسیر را با مشاهده ی پرواز باشکوه 2 عقاب طلائی از تپه ی مجاور حرکت مان وحفرات جالب ایجاد شده توسط زاغ بور در زیر قیچ زارها بمنظور گرفتن حشرات و  پوشش گیاهی منطقه که شامل درمنه ،تاغ،افدرا ،کلاه میر حسن،کاروان کش ،گزو گونه هایی از گون و ...و در سرتاسر منطقه خودنمائی می کرد ادامه دادیم.

در مکان توقف برای صرف صبحانه شاهد چرای بی رویه ی دام در محل گزستان و 4 آبشخور بودیم(ما هم کاملا متعجب شدیم اما جالب اینجاست که هر طرف منطقه علاوه بر ساخت آغل بزرگ برای گوسفندان تاسیساتی از قبیل کنه بر و ...که مخصوص دام و دامپروری هاست را دیدیم و تا زمانی که تصمیمات اساسی برای خرید این تاسیسات از مردم بومی گرفته نشود آینده ی پارک به همین منوال پیش می رود) که به گفته محیط بانان تا زمانی که دام در حوالی منطقه ای باشد حیات وحش به آنجا نزدیک نمی شود کم کم با گذر گله در حوالی آبشخور ها شاهد پروازدسته هایی از قبیل باقرقره ، تیهو و رویت سهره صورتی و سنگ چشم خاکستری تعدادی از چکاوک ها وسسک های جنبان وچکچک و...وتعداد دیگری از پرندگان نا آشنا بودیم(که حتما در اولین فرصت تصاویر همراه با معرفی گونه را خواهید دید.)

 

  

       سنگ چشم خاکستری                        سهره صورتی

مسیر را برای دیدن آهو و جبیر و در نتیجه یوز طی کردیم و جالب تر از همه مکانی بود که در آنجا دکتر کهرم توانسته بود یوز را ببیند (ما ناراحت نبودیم که شاهد دیدن یوز نیستیم همین احساس که یوز در این مکان امن آسوده است کافی بود) در راستای فعالیتهای پروژه ی یوز آسیایی با نحوه ی کار دوربین تله ای نیز آشنا شدیم.

 تلاش بعدی برای دیدن کل و بزها و در نتیجه پلنگ مصادف شد با توقف در حاشیه ی ساختمان قدیمی محیط بانی مجاور کوهستان ،که طبق برنامه ی همیشگی من از گروه جداشده و تلاشم را برای دیدن مار وسوسمارانی که احتمالا برای آفتاب گیری در این حوالی یافت می شدند آغاز کردم که موفق به دیدن دلیجه ،چکچک پشت سفید ،سسک بیابانی و سنگ چشم خاکستری و آثار به جامانده از پرریزی عقاب و پوست اندازی افعی و نمایه هایی از پستانداران شدم در ادمه ی بازدید از کوهستان بنا به درخواست من و دوستان مسافتی را پیاده طی کردیم که در همان ابتدای مسیر توانستم یک نمونه از جکوی عنکبوتی ایرانی(Agamura persica) را گرفته و به بررسی رفتار این نمونه بپردازم این پیاده روی هم بامشاهده استخوان و جمجمه های شکار شده توسط پلنگ و کشف آشیانه های قدیمی به پایان رسید.

      Agamura persica

 

در ابتدای توقف بعدی متوجه ی گله ای بزرگ از کل و بز شدیم که تعداد آنها به 83 راس میرسید همین طور محو تماشای شکوه و عظمت این مخلوقات خدا که بر فراز کوه ایستاده بودند شده بودیم که 5 راس کل بالغ و بزرگ جثه که تابحال نظیر آنان را ندیده بودم و نخواهم دید با اقتدار و غرور به گله ملحق شدن این خوشحالی با رسیدن به معدن سنگی که تونل حفرشده ی انسانی آن به پناهگاه پلنگ تبدیل شده بود افزون شد ولی جرات داخل شدن به تونل و بررسی نمایه های احتمالی موجود در آن را پیدا نکردیم (به دلیل نبود امکانات و تعاریفی که از این پلنگ شنیده بودیم )برای دیدن کل و بزها از نمایی دیگر مسیری را از دل پیچ و خم های کوهستان انتخاب کردیم که چندی قبل پلنگ از آن گذرگاه ها عبور کرده بود (با بررسی رد پاها)و بنا به گفته محیط بان به احتمال 100% نه 90% نه80% نه70% پلنگ در همین حوالی است. 

 

 

ضمنا دیدن گودال های حفرشده توسط گور برای یافتن آبهایی که در نزدیکی سطح زمین  جریان دارند نیز جالب بود.

  

گله 83 راسی کل و بز(به قسمت تیره تر دقت بیشتری شود)

با صرف ناهار، همراه با دیدن همان 2عقاب طلایی که این بار بربالای صخره ها ایستاده بودند مسیر حرکت را به سمت منطقه ای معروف به گردنه ی خاکستری طی کردیم که زیبای خاص و منحصر بفردی هنگام غروب به خودگرفته بود(واقعا جای دوستان برای دیدن این صحنه ی زیبا که من هیچگاه آن را فراموش نمیکنم سبز بود) و این توقف همراه شد با دیدن گله ی 7 راسی گور (که به قول همراهان شانس دیدن گور واقعا با ما یار بود)...راستی اسب سواری هم کردیم نه اون طوری که من دوست داشتم.

 

در مسیر برگشت به محیط بانی از حاشیه ی مرکز تحقیقاتی تکثیر گور ایرانی گذشتیم که پیشاپیش خبرفعال شدن به زودی این مرکز را به اطلاع میرسانم.

اوایل شب بود که با جمع آوری وسایلمان از سرمحیط بانی دلبر به سمت محیط بانی عباس آباد که مسئولیت نظارت بر منطقه حفاظت شده را داشت حرکت کردیم.سپیده دم آماده بازدید از منطقه حفاظت شده شدیم که همراه شد با دیدن گله هایی از شتر و آهو درون منطقه که تلاش عجیب محیط بانان برای نشان دادن آهو به ماهم جالب بود(چرا که ما از آنجایی امده بودیم که معروف است به دشت وآهوانش ).

 

شکار لحظه ها (یکی از دوستان در حال تماشای آهو)

 

با دیدن چند نمونه پرنده و دسته های باقرقره این منبع طبیعی کشور را که شامل پارک ملی، پناهگاه حیات وحش ،منطقه ی حفاظت شده و ذخیرگاه زیستکره است  رابه امید بازگشت دوباره به همراه تمامی دوستانی که میخواستیم همراهمان باشند ترک کردیم.

 برگشت به دانشگاه مصادف شد با دیدن سارگپه ی پرپا و سهره ی سبزدر محوطه و عقاب طلایی درحال مرگ که یکی از دانشجویان آن را یافته بود واستقبال گرم اما سرد دوستان که چرا بازهم تنها....!!!

 

عقاب طلائی ( لحظاتی قبل ازمرگ)

در انتها جادارد اززحمات و همکاری آقای قربانلو(ریاست محترم اداره محیط زیست شاهرود و پارک ملی توران) آقای دکتر رستگار (استاد دانشگاه و معاون محترم دانشکده ی علوم پایه) جناب آقای مهندس علی خانی (ریاست محترم اداره محیط زیست شهرستان سبزوار) و محیط بانان محترم پارک ملی توران آقایان خانی ،مزینانی ،یوسفی ،کرمی و رادمان و سرکارخانم نصیری که من را در نگارش سفرنامه ها همراهی میکند تشکرو قدردانی نمایم.

ضمنا محیط بانان توران از فردی بنام نور محمدکلاته یاد کردند که در دوران کاری اش اقدام به احداث 3 باب آب انبار نموده بود که در حال حاضر بسیار کارآیی دارد،با امید دیدن فعالیتهایی موثر نظیر این .

......................................................................................

 معرفی منطقه            

پارک ملی توران از پارک‌های ملی ایران است. این پارک ملی در شهرستان شاهرود قرار دارد. مجموعه توران با مساحت ۱۴۶۴۹۹۲ هکتار بعد از پناهگاه حیات و حش نایبندان دومین منطقه بزرگ تحت حفاظت سازمان محیط زیست است. منطقه خارتوران شاهرود با یک میلیون و ۴۰۰هزار هکتار وسعت بزرگترین ذخیره‌گاه زیست کره کشور است و گونه‌های نادر جانوری و گیاهی را در خود جای داده است.

این منطقه در منتها الیه شرقی استان سمنان و در جنوب شرقی شهرستان شاهرود جای دارد و قسمت کوچکی از بخش شرقی آن در استان خراسان رضوی قرار گرفته‌است این مجموعه در ضلع جنوبی جاده تهران- مشهد شرق دهستان طرود غرب دهستان زمان‌ها و شمال شرقی کویر مرکزی ایران که بزرگترین کویر نمکی جهان است واقع شده‌است.

مجموعه توران از سه قسمت پارک ملی. پناهگاه حیات وحش و منطقه حفاظت شده تشکیل شده‌است که پارک ملی ۸٪ پناهگاه حیات وحش ۱۷٪ و منطقه حفاظت شده ۷۵٪ از کل مساحت منطقه را تشکیل می‌دهد. این منطقه در سال ۱۳۵۱ به عنوان منطقه حفاظت شده تحت مدیریت سازمان محیط زیست در امد و در سال ۱۳۵۵ قسمتی از ان به عنوان پناهگاه حیات وحش انتخاب گردید در همان سال مجموعه توران از طرف یونسکو عنوان ذخیرگاه زیستکره را نیز دریافت کرد سپس در سال ۱۳۸۱ قسمتهای مرکزی این مجموعه به پارک ملی ارتقا یافت. تا کنون ۴۱ گونه پستاندار. ۱۶۷ گونه پرنده و ۴۲ گونه خزنده و ۲ گونه دوزیست در این مجموعه شناسایی شده‌اند.

پوشش گیاهی: قیچ. درمنه. کاروان کش. خار شتر. گون. گز. تاغ

حیات وحش: پلنگ. یوز پلنگ. گورخر آسیایی. شاه روباه.گربه شنی. زاغ بور. آهو. جبیر

خارتوران را آفریقای ایران لقب داده‌اند منطقه خارتوران با کویر شنزار و پستی و بلندیهای جذاب شن های روان کویر مرکزی هم مرز است و در شرق، این منطقه به روستای طرود و سهل و کوه کفتری و از آنجا به شرق بیارجمند محدود می شود. منطقه خارتوران به دلیل وجود ویژگیهای منحصر به فرد، پوشش گیاهی خاص، عوارض جغرافیایی پست و بلند اقالیم و غیره باعث به وجود آمدن یک اکوسیستم متنوع و مملو از گیاهان، جانوران و حشرات شده است. در حال حاضر می توان این منطقه را به عنوان یکی از ذخیره گاههای ژنی کشور دانست. پستانداران ذخیره گاه زیستکره خارتوران شامل گرگ، شغال، روباه معمولی، کفتار، یوزپلنگ، کاراکال، پلنگ، گربه وحشی یا دشتی، جبیر، آهو، پازن، (زیر گونه ایرانی) قوچ وحشی و گورخر (زیرگونه ایرانی) است. هوبره، زاغ بور، بحری، دلیجه، کبک، تیهو، بلدرچین، عقاب دشتی، چاخ لق، کبوتر چاهی، یاکریم، شاه بوف، سبزه قبا هندی، دم جنبانک ابلق، سنگ چشم دم سرخ و گنجشک معمولی از جمله پرندگان این منطقه هستند. انواعی گوناگونی از رده خزندگان در این منطقه به چشم می‌خوردکه شامل راسته لاک‌پشت‌ها و نیز خانواده آگاماها، سمندرها و اسکینک ها است. از دیگر خانواده خزندگان می توان به بزمجه ها اشاره کرد. همچنین از راسته مارها در ایران هفت خانواده و کلا 72 گونه مار شامل 63 گونه خشک‌زی و 9 گونه دریایی در آبهای جنوب وجود دارد. با تمام این اوصافی که ذکر شد منطقه خارتوران را باید دشت فراموش‌شده در ایران دانست.