گزارشی از سفر به منطقه حفاظت شده ی پروند

 

   

                         نمایی از منطقه

حضور من و دوست همکلاسی ام در سفری یک روزه همراه با جناب آقای مهندس خانی رئیس اداره محیط زیست شهرستان سبزوار و جمعی از مهندسان ، خاطره ای شد همراه با کسب دانش عملی که لازمه ی پیشبرد اهداف یک دانشجوی محیط زیستی است.

در برنامه ریزی ابتدایی سعی شد تا فیلد از اوایل صبح برای رویت گونه های خاص این ساعات انجام پذیرد که در عمل با حضور ما در ساعت 6:30 صبح روز یکشنبه 2/8/89 در مکان اداره محیط زیست شهرستان سبزوار همراه بودکه بدلیل وجود کارمندان و پرسنل خوشبرخورد این اداره شرایط بازدید ما از موزه  نیز فراهم گشت.توجه مسئولین در چند ماهه ی اخیر به طراحی و تاثیراتی که وجود یک موزه های حیات وحش در هر اداره محیط زیست دارد ،باعث شد که این مکان بعنوان یکی از جاذبه های ارزشمند گردشگری شهرستان مطرح شود.

 

 سفر به یاد ماندنی ما با مشاهده ی اولین نمونه ی زنده مربوط به نوعی سوسمار از خانواده جکو و ملحق شدن مهندس خانی به جمع ما آغاز شد 

_ ورود به منطقه از کنار جاده ی خاکی مشرف به قیچ زار هایی که حضور گونه ی منحصر بفرد ایران یعنی زاغ بور در آن برای محیط بانان منطقه قطعی شده بود (که با کمال تاسف موفق به دیدن این گونه نشدیم ) و وجود کارخانه ی سیمان فعال در درون منطقه از گزینه هایی بود که در بدو ورود توجه ما را به خود جلب کرد.

 

   

            کارخانه سیمان_ عکس از آقای شیخی ئیلانلو

 

اولین توقف : سرمحیط بانی

این توقف با صرف صبحانه ای مفصل ( به میزبانی محیط بانان )و کم کردن تجهیرات همراهمان جهت راحتی گشت زنی در منطقه  با دیدن تیهو و سسک جنبان در محوطه ی اطراف سرمحیط بانی همراه بود.

مسیر حرکت  را با دیدن نوعی پرنده شکاری و چکچک دشتی ادامه دادیم.

 

     

                      سر محیط بانی پروند

دومین توقف : تپه های شنی مشرف به پارک ملی توران

از تجهیزات آقای خانی مشخص بود که باید آماده دیدن مار در این قسمت ازمنطقه باشیم که البته تنها  به گرفتن عکسهایی از عظمت شن و ماسه ها و زیبایهای خاص کویری که شریعتی از آن یاد کرده بود قناعت کردیم و به مشاهده ردپای کبک و دیدن نمایه هایی از جانوران این بخش وحشرات خاص و جونده ها  و رویت لانه های فعال که از رنگ شن های پای لانه و ردپاها مشخص بود که تازه به داخل لانه پناه برده اند پرداختیم ، بعلاوه ی پرواز سسک های جنبان که تقریبا در همه جای منطقه دیده می شدند .

 

   

 و دیدن چکچک بیابانی و تیهو در مسیر حرکت برای رسیدن به توقفگاه بعدی.

 

سومین توقف : آبشخور و آب انبار پای کوهستان

بمحض رسیدن ما به این قسمت از منطقه دسته هایی از تیهو به اطراف پراکنده شده و ما با نگاهمان سعی در یافتن آنها در بین صخره هایی که در لابلای آن ها استتار کرده بودند داشتیم. مشاهده ی دسته ی کوچکی از چکاوک های بیابانی در کنار آبشخور که با حرکت اعضای گروه به سمت مناطق صخره ای به مرور بر تعدادشان افزوده شد و شرایط مناسبی برای گرفتن عکس هایی از این نمونه های خاص این مناطق توسط آقای شیخی را فراهم کرد.

 

    

                    چکاوک بیابانی _ عکس از آقای شیخی ئیلانلو

 

تجمع اعضای گروه در قسمت مرتفع صخره ای با فواصل زمانی ایجاد شده  و انتظار برای بازگشت محیط بانی که برای آوردن خبردیدن کل و بز رفته بود باعث شد من فرصت پیش آمده را غنیمت شمرده و به عکاسی از طبیعت صخره ای مشغول شوم که این جدایی از گروه منجر به پیدا کردن 2عدد غلاف قوچ و مشاهده ی تیرمار که به سرعت در لابلای سنگها حرکت می کرد ،شد. بدلیل عکس العمل سریع مار (فرار،پنهان شدن یا پرت کردن خودش به سمت ته دره)همراهان موفق به دیدن این گونه نشدند و جست جو برای مشاهده ی دوباره آن فایده ای نداشت در نتیجه تصمیم گرفتیم مسیر خود را به سمت قله ادامه دهیم .که این مکان را با دیدن نوعی لاسرتا و بادخورک و بررسی نمایه های  کل و بز ترک کردیم.

 

 

                  

چهارمین توقف : تپه های شنی

در توقف بعدی که با جدا شدن دوباره ی من از گروه همراه بود موفق به دیدن ردپا های مشخص خرگوش در شن ها شدم که بالاخره با تعقیب ردپا توانستم خود جانور را نیز مشاهده کنم در ادامه  نمونه هایی از سوسک درشن ها ،لانه های فعال جوندگان  و ردپاهای واضح آنها را دیدم اما گروه تنها موفق به مشاهده اثر حرکت مار بر روی شن ها شده بود.

 

             

                اثر حرکت مار _ عکس از آقای شیخی ئیلانلو

در مسیر برگشت به محیط بانی این تیهو ها و سنگ چشم خاکستری بود که جلب توجه کرد.

 

پنجمین توقف : سر محیط بانی

برگشت به سر محیط بانی جهت خوردن نهارو تجدید قوایی که من به شخصه اصلا آن را از دست رفته نمی دیدم و این به دلیل توجهی بود که آقای خانی به ما داشتند وبا قرار دادن ماشین اداره در اختیار ما ،باعث شدند تا تقریبا از تمامی زیستگاههای منطقه دیدن کنیم. دیدن کمرکولی در محوطه ی محیط بانی توسط آقای شیخی و رویت این گونه برای اولین بار بوسیله ی من و مشاهده دم جنبانک ابلق در کنار این کمرکولی و دیدن قوچ ها توسط دوربین دوچشمی  که برای استفاده از  آبشخوری که تنها منبع تامین کننده آب مورد نیاز وحوش در این منطقه است و شامل 7 باب آب انبار می باشد نتایج این توقف بود.

 

ششمین توقف : آبشخور (غرب کارخانه سیمان )

حرکت درمسیر رسیدن به این آبشخور با دیدن نمونه هایی از چکاوک کاکلی و دم جنبانک ابلق در محوطه ی داخلی کارخانه و دیدن سنگ چشم خاکستری  همراه بود.

و گله آهویی (درواقع این اراضی دشتی با پوشش کویری و نیمه کویری بعنوان زیستگاه  آهوهایی است که درفصل های مختلف سال در مسیر نقل مکان از کویر توران به میاندشت و خوش ییلاق هستند ودر آن توقف می کنند) و دیدن گله ی 5 تایی از 2 عدد قوچ 5-6 ساله و 2 میش و یک بره که مشخص بود از مسیر آبشخور برمیگردند، کوچک جثه بودن آنها نسبت به گونه های هم نژاد آنان (اوریال) جلب توجه می کرد.با رسیدن به کوهپایه ای که آبشخور در پای آن بنا شده بود و دیدن نمایه ها ،متوجه ی استفاده ی همیشگی وحوش از این آب انبار با احساس امنیت بالا شدیم.

 

                 

پرواز دائم عقاب طلایی در بالای سر ما ، و دوباره آغاز تلاش دیگری برای دیدن کل و بزهایی که ما را به دا دره های این کوهستان کشاند که متاسفانه با استناد به این جمله که همیشه رسیدن به هدف مقصود نیست و راه هم ارزش های خود را دارد، موفق به دین کل ها نشدیم.افسوس

هفتمین توقف : تلمبه بادی

توقف در تلمبه بادی با گرفتن 2 عدد سوسمار از خانواده ی لاسرتا برای ثبت عکس هایی از آنان و دیدن مجدد بادخورک همراه بودکه تلاش من برای ثبت عکس بی فایده ماند ولی در عوض رفتار عجیب نوعی سوسک را مشاهده کردم که به نظر می رسید گونه ای نزدیک به سوسک سرگین غلطان باشد.

 

 

تلمبه ی بادی _عکس از آقای شیخی ئیلانلو

سوسماری از خانواده ی Laserteidea _عکس از آقای شیخی ئیلانلو

هشتمین توقف : آخرین توقف

بررسی حوالی آبشخور بعدی و بالا رفتن از تپه ها ،با دیدن غروب لحظه ای خورشید و ثبت عکس ازآخرین ساعات این فیلد به یاد ماندنی همراه با صحبت های مهندس خانی مبنی بر خاک بازی تیهو های جوان  و دیدن جغد کوچک توسط مهندس خاتمه یافت.

و گروه به سمت محل اسکان برای جمع آوری لوازم رهسپار شد و طبیعت پاییزی منطقه را به حال خود گذاشت.

 

    

نمایی دیگر از کارخانه سیمان در آخرین ساعات فیلد(کارخانه همچنان فعال)

در واقع آخرین توقف ما در اداره محیط زیست با تشکر صمیمانه ی ما از آقای مهندس خانی و بدرقه ی خانواده ی محترم ایشان به پایان رسید.

و چند روز بعد خداحافظی من از مهندسان همراه که در واقع دانشجویان فارغ التحصیل دانشگاه تربیت معلم در مقطع کارشناسی بودند صورت گرفت و جا دارد همین جا از این گروه (آقای مهندس شیخی ئیلانلو و خانم مهندس ملایی و خانم مهندس  پرقلی زاده ) بابت اجازه حضور من در فیلدهای ایشان تشکر و قدردانی نمایم وآرزوی دیدن دوباره ی آنان ورسیدن به اهدافشان را خواهان باشم.

..............................................................................................

 معرفی منطقه

  

 

منطقه حفاظت شده پروند که از سال 1374 بعنوان منطقه تیراندازی ممنوع تحت حفاظت قرار گرفته است.با وسعتی معادل 16900 هکتار در جنوب غربی شهرستان سبزوار و در فاصله ی 75 کیلومتری بخش روداب قرار دارد.حداقل ارتفاع منطقه 956 متر و حداکثر ارتفاع آن 1463 متر می باشد .

بیشترین مساحت منطقه را صخره های مرتفع با دامنه های پرشیب و دره های عریض و تپه ماهورها تشکیل داده است و در چهار جهت اصلی آن نیز اراضی دشتی پست و کم ارتفاع خودنمائی می کند.

وجود چنین تنوع زیستگاهی درون منطقه زمینه لازم برای مشاهده همزمان کل و بز و قوچ و میش و آهو را فراهم کرده است، که یکی از شگفتی های این منطقه به حساب می آید.    

بیشترین مساحت منطقه را صخره های مرتفع با دامنه های پرشیب و دره های عریض و تپه ماهورها تشکیل داده است و در چهار جهت اصلی آن نیز اراضی دشتی پست و کم ارتفاع خودنمائی می کند.

وجود چنین تنوع زیستگاهی درون منطقه زمینه لازم برای مشاهده همزمان کل و بز و قوچ و میش و آهو را فراهم کرده است، که یکی از شگفتی های این منطقه به حساب می آید.

 

پوشش گیاهی : گیاهان از گونه خشکی پسند بوده که در مقابل شرایط نامساعد محیطی سازگاری یافته و علاوه بر تامین نیاز زیستی بسیاری از گونه های حیات وحش نقش مهمی در تثبیت خاک و جلوگیری از فرسایش را دارند. علاوه بر گیاهان یکساله گیاهانی چون کاروان کش، ارس،اسکنبیل، بنه، درمنه و قیچ و بادام کوهی از گونه های شاخص و گز و گون و آتریپلکس ،بومادران از گونه های مهم هستند.

 

پستانداران منطقه شامل قوچ و میش ،کل و بز ،آهو ،گرگ ،روباه ،کاراکال ،شغال ،تشی ،خرگوش و دوپای کوچک است.

 

پرندگان: عقاب طلایی ،سارگپه پابلند ،بالابان ،ترم تای ،دلیجه ،جغد کوچک ،کبک ،تیهو ،هوبره ،کوکر ،طرفه آبی ،چکاوک بیابانی ،چکاوک کاکلی ،سسک جنبان ،سنگ چشم بزرگ ،سهره خاکی ،سهره صورتی  ،زنبور خوار معمولی ،چکچک دشتی ،چکچک ابلق خاوری ،گنجشک خاکی ،و زاغ بور از گونه های منحصر به فرد ایران بوده ولی با این حال درپاکستان نیز مشاهده شده است را میتوان نام برد.

 

و از خزندگان منطقه میتوان به مارشاخدار ،تیرمار ،مارقیطانی ،مار خالدار ،شترمار شیرازی ،و از سوسماران آن  به بزمجه و اعضایی از خانواده آگاما و لاسرتا و جکو اشاره کرد.

 

عوامل تهدید کننده منطقه شامل خشکسالی و تاثیر سوء آن بر مراتع  ،چرای بی رویه ،شکار بی رویه و ... می باشد.

منتظر دیدن گزارش فیلد شبانه از پناهگاه شیراحمد سبزوار و تلف شدن ماده جبیر این منطقه قبل از رسیدن به دامپزشکی + عکس هم باشید.