معرفی و بررسی برخی از بیماریهای تهدید کننده وحوش در مناطق حفاظت شده

بیماری در وحوش امری طبیعی است که باتوجه به شرایط محیطی ممکن است ازکم تا گسترده بین گونه های یک جمعیت وجود داشته باشد.

شناخت و آشنایی اولیه با برخی از بیماریهای مهم و رایج حیات وحش علاوه بر اینکه درصد انتقال آن را به انسان تا حد صفر کاهش می دهد می تواند بیماری را در مراحل اولیه تشخیص ، قبل از آنکه بصورت اپیدمی شود مهار نموده و از بروز خسارت گسترده جلوگیری نماید. همچنین بدلیل اهمیت اکولوژیکی ، پزشکی و اقتصادی حیات وحش، تشخیص علت مرگ و شناسایی عامل تهدید کننده اجازه حفاظت بهتر از گونه های حاضر در منطقه و نمونه های مشابه در مناطق دیگر را می دهد.

تشخیص علت مرگ در حیوانات وحشی توسط فرد اگرچه دارای مزیت های فراوانی است اما باید دانست که تشخیص آزمایشگاهی بیماری که در مرحله ی نهایی قرار دارد و شامل یکسری آزمایشات حساس میباشد،نتیجه ی قطعی تشخیص را اعلام میکند.لذا جمع آوری نمونه های پاتولوژیکی و بیولوژیکی از اندامهای مختلف که بستگی به نوع بیماری دارد و برداشت و ارسال صحیح برای آزمایشگاه باید جزاولویت قرار گیرد .

اطلاعات پیش رو ضمن معرفی برخی بیماریهای رایج جانوران و شناسایی اصول تشخیص بیماری به جامعه بیولوژیستها ، شکاربانان و کارشناسان و کلیه کسانی که به نحوی با این مسئله ارتباط نزدیک دارند این امکان را می دهد که در شناخت علت اصلی مرگ جانوران و تشخیص بیماریهای مشترک و اپی زئوسی (واگیر) حیات وحش به بهترین صورت عمل کنند.

روشهای کلی :

در یافتن لاشه مناسب : معمولامیزان مرگ و میر حیوانات وحشی جوان در بین جمعیت های تهدید شده توسط بیماری بیشتراست و لاشه ی این حیوانات به علت کوچک بودن جثه اغلب بدون اینکه اثری از آنها باقی بماند ناپدید میگردد بنابراین بندرت لاشه های کشف شده حیوانات وحشی در مناطق جهت بازرسی بعد از مرگ و کالبدگشائی مناسب اند این بررسی بخصوص در نواحی گرمسیری(که حرارت محیط باعث گندیدگی سریع لاشه می شود)و نواحی که با حضور جانوران لاشخور همراه است مشکل تر می باشد. در این مواقع لازم است یک حیوان بیمار از همان نوع را پیدا و شکار نمود.البته حیوانات وحشی بندرت علائم بیماری را نشان میدهند و اگر علائمی از بیماری داشته باشند خودشان را در پشت بوته های بزرگ مخفی می کنند.

در یافتن حیوان بیمار: در بررسی شیوع یک بیماری در حیات وحش بایستی توجه زیادی به محیط اطراف منطقه نمود .اگر حیوان مریض بطور زنده مشاهده گردید بایستی ازفاصله دور به هرگونه حرکت به خصوص و غیر طبیعی آن از قبیل تنفس و دفع مدفوع و علائم عصبی همچنین درجه وحشی بودن و یا آرام بودن حیوان توجه کرد.

در تعیین زمان مرگ :از وضع قلب می توان زمان مرگ و درجه ی تغییرات بعد از مرگ را مشخص نمود.وجود خون لخته نشده در بطن چپ بدین معنی می باشد که از مرگ حیوان مدت زیادی نمی گذرد و سفت شدن عضلات هنوز شروع نگردیده ،وجود خون لخته شده و خون همولیز شده سیاه رنگ در بطن چپ حاکی از این می باشد که حیوان حداقل 24ساعت پیش و یا بیشتر مرده است.

بیماری ها

با توجه به عامل تهدیدکننده،بیماریها را به سه دسته ی میکربی، ویروسی و انگلی تقسیم بندی میکنیم و در ادامه مطلب به معرفی جداگانه هر یک از بیماری ها می پردازیم.

بیماریهای میکربی و تک یاخته ای

بوتولیسم،سیاه زخم،لیستریوز،روژه خوک،لپتوسپیروز،گندیدگی سم،آکتینومیکوز،آکتینوباسیلوز،تورم پستان،آناپلاسموزیس،مشمشه

بیماریهای ویروسی

تب نزله ای بدخیم،زبان آبی،اسکرپی، سگهای جوان،آبله،تب برفکی ، پسیتاکوز،هاری،تورم روده عفونی گربه سانان،طاعون گاوی،آنفلونزای فوق حاد پرندگان،تومورهای جلدی درگوزنها

بیماریهای انگلی

گری گال جرب،انگلهای داخلی ناشی از کرمهای گرد وپهن،کنه ها

بیماریهای میکربی و تک یاخته ای:

بیماری بوتولیسمBotulism

عامل بیماری:میکربی است بی هوازی و دارای هاگ بنام کلستریدیوم بوتولینوم.

جانوران حساس : بیشتر در پرندگان مهاجر وشکاری

علت مرگ ومیر:علت مرگ ناشی از سمی است که این میکرب تولید و موجب مسمومیت میگردد.

نشانه های بیماری : در پرندگان نشانه های فلجی گردن وفلجی عضلات پا وبال زودتر شروع می شود و در موقع حرکت بالها آویخته میباشند و سرانجام توکسین این میکرب روی سلسه اعصاب تاثیر کرده وموجب مرگ میشود.

انسان وبیماری : در انسان عامل این بیماری یکی از مسمومیت های شدید وکشنده را تولید می نماید.

علل انتشار بیماری ومهمترین زمان شیوع آن : یکی از علل شیوع بیماری تغذیه پرندگان از لارو مگسهای لوسیلیا و کالیفورا که این مگسها حامل این میکرب بوده ولاروشان هم آلوده میباشد این مگسها روی لاشه حیوانات مرده تخمگذاری می کنند بنابراین لاشه پرندگان مرده می توانند نقش مهمی از نظر انتشار بیماری داشته باشند و زمان شیوع آن در مواقعی است که سطح آب پایین می آید و اردکها از حیوانات باتلاق تغذیه می کنند .

کنترل بیماری :  1- پاکسازی محیط از لاشه های فاسد وگندیده  2- جمع آوری جلبکهایی که در عمق کمتری بصورت فرش گسترده شده اند ومحل مناسبی برای رشد این عامل میکربی است.  3- با تغییر شیب سواحل آب بندان ، سطح آب را تا عمق حداقل 50 تا 70 سانتی متر نگهداریم . 

نمونه های آزمایشگاهی : - نمونه برداری از باقیمانده مواد غذایی اطراف لاشه ها  - نمونه برداری از محتویات معده و روده جهت تعیین توکسین  -  خون حیوان مریض و کبد حیوان مرده

نمونه های مشاهده شده : اپی زئوسی این بیماری در آمریکا چندین میلیون پرنده را تلف کرده است .

...............................................................................................................

بیماری سیاه زخم یا شاربن Anthrax

عامل بیماری : میکربی بنام باسیلوس آنتراسیس Bacillus anthracis  و هوازی که در شرایط محیط خارج از بدن میزبان بصورت هاگ درآمده ومی تواند سالیان دراز درخاک زنده باقی بماند.

جانوران حساس : این بیماری در تمام دنیا وجود دارد و تمام پستانداران اهلی و وحشی می توانند به این بیماری مبتلا شوند.

نشانه های بیماری : حیوان مبتلا از غذا افتاده و به سختی حرکت می کند.از بینی و رکتوم خون جاری می شود وگاهی تورم زیر گلو و یا تورم قسمتهایی از ناحیه بدن مشاهده میشود.در لاشه نشانه هایی از قبیل جاری شدن خون از بینی را داریم همچنین از سوراخهای طبیعی بدن مواد آغشته به خون جاری میشود ، خون حیوان تلف شده دارای رنگ تیره است و منعقد نمیشود.در زیر پوست بر اثر خونریزی خون مشاهده می گردد. طحال بزرگ و تیره رنگ ولجن شکل میگردد. شش ها ،کبد و کلیه ها ومثانه  پر خون میشود وادرار موجود در مثانه خون آلود میباشد.

انسان وبیماری : این بیماری قابل سرایت به انسان است

علل انتشار : علت انتقال بیماری میتوان مواد غذایی آلوده به میکرب شاربن دانست.پرندگان چون در شرایط طبیعی به این بیماری مبتلا نمیگردند لذا یکی از منابع انتشار بیماری میباشند.

کنترل بیماری : بدلیل نیاز این بیماری به هوا برای تبدیل شدن به هاگ باید حیوان تلف شده توسط این بیماری بین دو لایه آهک در عمق زمین دفن شود.

نمونه های آزمایشگاهی : نمونه برداری از خون   - نمونه برداری ازسطوح هموراژیک از غده لنفاوی تحت فکی در صورت وجود تورم زیر گلو .  - نمونه برداری از طحال دارای کرم

...............................................................................................................

بیماری لیستریوز(چرخش)Listeriosis

عامل بیماری: لیستریا منوسیتوژن Listeria monositogen  که به شکل میله های کوچک که معمولا یک سرآن اندکی متورم است و بدین سبب به میکربهای دیفتری مانند شباهت دارند.این میکب هوازی بوده و فاقد هاگ مثبت می باشد.

علت مرگ و میر:باعث افزایش گلبولهای سفید تک هسته ای شده و در کبد و قلب ایجاد نکروز می کندو گاهی موجب تورم پده ی مغز می گردد.

جانوران حساس:حیوانات وحشی از قبیل گوزنها،موش ها،میمون،روباه،خرگوش وحشی،جوجه تیغی و راکون و راسو و بندرت در پرندگان و خوک. در نشخوار کنندگان تظاهر بیماری طوری است که بنام بیماری چرخش نامیده می شود و سرانجام باعث نوعی آنسفالیت می شود.

نشانه های بیماری: مرگ حیوان براثر فلج عمومی می باشدو گاهی هم موجب سقط جنین می شود.

انسان و بیماری: انسان نیز به این بیماری مبتلا می شود که درمان آن در مراحل اولیه بیماری تجویز ارمایسین و ترامایسین میباشد.

نمونه های آزمایشگاهی:عامل بیماری را میتوان از مغز مبتلایان جدا ساخت و ارسال کبد و طحال وقلب پرنده ی آلوده ضروری است.

...............................................................................................................

بیماری روژه خوک  Erysipelas

عامل بیماری : میکربی بنام Erysipelothrix rhusiopathiae از نوع هوازی و فاقد هاگ به شکل باسیل سه میله ای نازک وکوچک .

جانوران حساس : پرندگان از قبیل بوقلمون ،ماکیان ،غاز،اردک ،کبوتر،طوطی،بلدرچین،قرقاول و عده ی زیادی از پرندگان کوچک وحشی . خوک و موشهای مختلف

 نشانه های بیماری : در پرندگان مبتلا پوست شان کبود وسیاه رنگ می گردد و پرنده بی حال و خمود ومعمولا پس از یک اسهال شدید تلف می شودوطحال و کبد متورم و پر خونی دارد.در خوک این بیماری باعث لک های گلی رنگ 4 ضلعی به قطر 2 تا 5 سانتی متر بر روی پوست دیده میشوندو در فرم مزمن تورم قلب وجود دارد.

انسان وبیماری : در انسان این بیماری بنام بیماری شبه باد سرخ نامیده می شود و در افرادی که با خوک و یا گوشت خوک سرکار دارند و افرادی که ماهیگیری می کنند وبا ماهیان آلوده ارتباط دارند دیده میشود و از علائم آن وجود جراحات موضعی بخصوص در انگشت میباشد که برای مداوای آن استفاده از پنی سیلین موثر است و یا بدون درمان در مدت یک ماه بهبود حاصل می گردد.

علل انتشار : حشرات ناقل این بیماری شناخته شده اند.

نمونه های آزمایشگاهی : خون موجود در طحال .نمونه برداری از قلب و استخوان

...............................................................................................................

بیماری لپتوسپیروز Leptospirosis

عامل بیماری : میکربهایی به شکل فنر پیچیده که می توان با توجه به خواصشان آنان را جزو باکتریها دانست که انواع آن در آبهای شیرین و راکد یافت می شود.

جانوران حساس : خوک ، گربه ،میمون ،راسو ، روباه ، شغال و تک سمی ها

نشانه های بیماری :در تک سمی ها موجب چشم درد متناوب می شود.

انسان و بیماری : انسان نیز به این بیماری مبتلا می شود که عامل بیماری در تماس پوست بدن با زمین های باتلاقی آلوده و یا طریق از بافت پوششی چشم ،بینی و حلق در موقع غوطه خوردن در آبهای آلوده وارد بدن می شود و در انسان دارای  نشانه هایی از قبیل  طحال بزرگ وجود آلبومین در ادرار و اوره در خون همراه با افزایش درجه حررات بدن تا 31 درجه میباشد . این بیماری در انسان ایجاد زردی هم می کند و در عرض 2 هفته موجب مرگ می گردد و بهترین زمان شیوع آن در فصل بهار و پاییز میباشد. در این بیماری آنتی بیوتیکها موثر میباشند.

علل انتشار : ناقل این باکتریها حیوانات و بخصوص جوندگان میباشند و شغال آلوده باعث انتقال بیماری به حیوانات اهلی میشود.

کنترل بیماری : افرادی که با آبهای راکد در ارتباطند باید از چکمه های بلند و دستکش استفاده نمایند.

نمونه های آزمایشگاهی : نمونه برداری از خون کبد وکلیه و قسمت هایی از آنها

...............................................................................................................

بیماری گند یدگی سم Pietin  یا foot rot

عامل بیماری : میکربی بنامFusiformis nodosus . بی هوازی ، میله ای شکل و طویل با 2 انتهای برآمده وفاقد هاگ . این عامل می تواند مدتی در خاک زنده بماند و در مناطق مرطوب پس از بهبود سم حیوان مریض در بین سم باقیمانده و دوباره ایجاد بیماری کند.

نشانه های بیماری : لنگش دست و پا ، تورم و التهاب  در فاصله بین 2 سم و تاج سم ، حیوان مبتلا اغلب با زانو راه می رود ،سم به طور نا مرتب رشد می کند و گاهی عفونت رسیده به کف پا باعث سخت شدن مفاصل می گردد

کنترل بیماری : در مورد حیوانات وحشی با ریختن آهک و آب وآهک در اطراف چشمه ها

نمونه های آزمایشگاهی: دست و پای حیوان آلوده

...............................................................................................................

بیماری آکتینومیکوز (ورم فک ) Actinomycosis

عامل بیماری : اکتینومی سس بویس که از نظر دسته بندی حد فاصل باکتریها و قارچ ها است.

جانوران حساس : خوک و گوزن

نشانه های بیماری : این بیماری موجب تورم فک پایین و غضروف های بینی می شود و بیشتر بافتهای استخوانی و بخصوص سر را هدف می گیرد. ورم پستان در خوک از علائم دیگر آن است.

انسان و بیماری : این بیماری در انسان نیز مشاهده میگردد.

 نمونه آزمایشگاهی : برداشت قسمتی از استخوان های آلوده

...............................................................................................................

بیماری آکتینوباسیلوز  Actino Bacillosis

عامل بیماری : میکربی هوازی بنام اکتینوباسیلوس لین یززی

نشانه های بیماری : این بیماری در بافت های نرم ناحیه سر از قبیل صورت ، زبان و غده لنفاوی ایجاد برجستگی دانه دار می نماید همچنین روی زبان ، لثه ها و روی گردن تومورهای کوچک تشکیل می شود که حاوی چرک غلیظ و بی بو است.

نمونه آزمایشگاهی :نمونه برداری از دمل ها یا برجستگی ها

...............................................................................................................

بیماری تورم پستانMastitis

عامل بیماری : میکربهای چرک زا وعفونی

نشانه های بیماری : پستان جانور بزرگ و گرم میشود و در صورت فشار دادن یکی از کارتیه ها چرک از نوک پستان خارج می شود.

 علل انتشار : وجود جانور بیمار در گله

نمونه های آزمایشگاهی :نمونه برداری از شیر یا ترشحات پستان

...............................................................................................................

بیماری آناپلاسموزیس Anaplasmosis

عامل بیماری : این بیماری نوعی بیماری انگلی خونی میباشد.

نشانه های بیماری : ورود انگل هابه خون موجب پاره شدن گلبول های قرمز شده و در نتیجه باعث کم خونی و هموگلوبینوری میگردد.

انسان و بیماری : خون حیوان زنده و یا نمونه برداری از خون موجود در قلب حیوان تازه تلف شده

 علل انتشار : این بیماری توسط بند پایان مثل کنه ها منتقل میگردد.

...............................................................................................................

بیماری مشمشه Glanders

عامل بیماری :این بیماری بسیار مسری است که در اثر عفونت با میکرب بورخولدریامالئی  Burkholderia mallei  ایجاد می شود.

جانوران حساس : اصولا این بیماری یک بیماری اختصاصی برای تک سمی ها است .

نشانه های بیماری : در شکل حاد بیماری تب شدید ، ضعف و ناتوانی ، تنگی نفس ، اسهال و تحلیل وزن دیده می شود که بعد از چند هفته منجر به مرگ حیوان میشود.

انسان و بیماری : در انسان این بیماری ترجیحا در ریه ها ، حلق ،حنجره ،نای و مخاط بینی جایگزین میشود که با ذات الریه شدید و عفونت خونی همراه است و در روی پوست در محل ورود عامل به بدن یک تورم پوستی بصورت تاول زخمی همراه با تورم غدد لنفاوی دیده می شود همچنین در شکل مزمن زخمهای روی مخاط بینی و گاهی حلق و حنجره دیده می شود. درمان بیماری در انسان با دارو های تتراسیکلین ،سیپرو فلوکساسین ،کوتریموکسازول ،سفتازیدیم ،جنتامایسین و چندین آنتی بیوتیک دیگر صورت میگیرد.

علل انتشار :  حیوان آلوده به طور مستقیم یا غیر مستقیم آب و مواد غذایی را آلوده و برای حیوانات سالم منشاء آلودگی میباشد ، هوا نیز در انتقال بیماری دخالت تام دراد.

کنترل بیماری : کشتن حیوانات بیمار

نمونه آزمایشگاهی :نمونه برداری از ترشحات بینی ویا ریه ها

پراکندگی : زمانی در سرتاسر جهان وجود داشته است اما هم اکنون تنها در بعضی از کشورهای افریقایی و آسیایی دیده می شود در مغولستان نیز به تعداد زیادی وجود دارد. در پاکستان این بیماری هنوز به طور پراکنده دیده میشود و در ایران به ندرت در کناره های مرزها مشاهده میگردد.

...............................................................................................................

بیماریهای ویروسی:

بیماری تب نزله ای بدخیمMalignant catarrhal fever _MCF

عامل بیماری ویروسی میباشد.

جانوران حساس:خانواده گاوسانان

نشانه های بیماری: - آثار چشمی باترس از نور آغاز شده و بتدریج ریزش اشک و تورم پلکها افزایش مییابد و سرانجام قرنیه کدر می شود.- حرکات صرع مانند در حیوان پدید آمده و بتدریج منجربه ضعف عمومی و قلج خلفی می شود،در این حال حیوان قادر به سرپا نگه داشتن خود نمی باشد.- آثار مخاطی با قرمز رنگ و متورم شدن بینی،شروع و به ریزش زرد رنگ غلیظ و چرکی منجر خواهد گردید.

نمونه آزمایشگاهی: خون، قطعاتی از مغزر، نخاع، کبد، ریه، طحال و کلیه

نمونه های مشاهده شده: این بیماری یکی از بیماریهای رایج گاوهای وحشی آفریقایی میباشد لیکن از باغ وحش لندن نیز چند گزارش مبتنی بر ابتلای گوزن در دست می باشد.

...............................................................................................................

 عامل بیماری زبان آبی وبیماری اسکرپی ویروس بوده و در شرایط طبیعی فقط در خانواده گوسفند سانان دیده می شود.

 بیماری زبان آبی Bleu tongue

گاهی حیوان مبتلا با وجود پرخونی شدید دهان بدون هیچ ناراحتی به خوردن غذا ادامه میدهد لیکن در اشکال شدید بیماری در اطراف لبهای حیوان کف ظاهر شده و ترشحات چرکی توام با خون از بینی جاری شده و این نواحی متورم میگردد.

بیماری اسکرپیScrapie

خارش یکی از نشانه های مخصوص بیماری است که حیوان بیمار با دندان محل خارش را میگزد و گاهی هنگام تحرک دچار لرزش شده و در مراحل آخر بیماری پاهای حیوان فلج می شود.

 ..............................................................................................................

 بیماری سگهای جوان Canine Distemper

عامل بیماری ویروس است.

جانوران حساس: این بیماری در گرگ و روباه و راکون مشاهده شده است.

نشانه های بیماری: نشانه های عصبی (صرع، لغوه و فلج) توام با آثار ذات الریه و اسهال

نکته: تلفات این بیماری در توله ها بیشتر است وچنانچه حیوان آلوده بهبود یابد آثار عصبی همچنان باقی خواهد ماند.

نمونه آزمایشگاهی: قسمتی از کبد، مثانه، ریه، کلیه و نای

 ...............................................................................................................

 بیماری آبلهPoxdisease

عامل بیماری ویروس است.

جانوران حساس: پستانداران و پرندگان

نشانه های بیماری:آبله انسان و پستانداران با بروز دانه های چرکی در پوست مشخص می شود اما آبله پرندگان از نظر شکل ظاهری جراحات معمولا به زگیل یا تومور شبیه است و گاه این جراحات در داخل دهان ،حلق و نای نیز دیده شده و ایجاد قرحه های سفید رنگی می نماید.

انسان و بیماری: انسان نیز به این بیماری حساس می باشد.

نمونه آزمایشگاهی :بافتهای حاوی جراحات آبله

 ...............................................................................................................

 بیماری تب برفکیFoot and mouth disease  -FMD

عامل بیماری ویروس می باشد.

جانوران حساس:زوج سمان

نشانه های بیماری:لکه های بزرگ یا کوچک قرمز پدیدار شده روی مخاط دهان پس از چندی تبدیل به تاول خیلی نازک حاوی مایه شفاف میگردند بعلاوه جراحات سمی در قسمت خلفی ظاهر می شود که مانند طاولهای زبان هستند.در تب برفکی تعداد زیادی از حیوانات منطقه به لنگش یا ورم دهان مبتلا می شوند.

نمونه آزمایشگاهی: نمونه برداری از ضایعات دهانی یا سمی و یا برداشت سرم خون

 ...............................................................................................................

 بیماری پسیتاکوزOrnithosis یا Psittacosis

عامل بیماری ویروس است.

جانوران حساس:خانواده طوطی(پسیتاسیده)و سایر پرندگان(قرقاول و غاز و اردک) که در این صورت آن را بیماری باسم اورنیتوز می خوانند.

 نشانه های بیماری:بزرگ شدن طحال در طوطی وبی اشتهایی، بی حالی زیاد، ریزش آب از بینی و چشم و اسهال شدیددر بین پرندگان جوان و تورم کیسه های هوایی و بزرگ شدن کبد در سایرین

انسان و بیماری:در انسان بصورت برونکوپنومونی بروز می نماید.

 علل انتشار :حیواناتی که بهبود یافته اند تا مدت زیادی عامل بیماری را انتشار می دهند

نمونه آزمایشگاهی:ریه ها ،قلب و کلیه و مدفوع جانور

 ..............................................................................................................

بیماری هاری Rabies

یکی از موحش ترین بیمایهای ویروسی مشترک بین انسان و کلیه پستانداران می باشد.

علل انتشار:در شرایط طبیعی تنها در صورتی که عامل بیماری خود را به غدد بزاقی برساند واز آنجا بوسیله بزاق دفع شود، بدین جهت گزیدگی بوسیله حیوانات هار یکی از عادی ترین طرق انتشار بیماری است.

نشانه های بیماری:این عامل با ورود به بدن جانور از راه غلاف رشته های عصبی تا نخاع و مغز هدایت می شود. در مرحله ی اول،تغییرات مبهمی در حالات و رفتار حیوان ایجاد می شود ودر گوشتخواران صداهای عجیبی از آنان شنیده شده و ممکن است حیوان فرسنگها راه بپیماید و در طی راه به هر چیز  و هر کسی که توجهش را جلب نماید حمله کند، گاهی حیوان خود را گاز می گیرد و جراحات شدیدی ایجاد میکند .بتدریج آثار فلجی در حلق موجب می شود حیوان قادر به بلع غذا نباشد و در ادامه فک پایین در اثر فلج آویخته شده و بزاق از دهان جاری می شود مردمک چشم ها باز و متسع اند بدین جهت چشم ها خیره به نظر میر سد و سرانجام در اثر فلج عمومی بدن مرگ جانور فرا میرسد.

نمونه آزمایشگاهی:مغز جانور بیمار

...............................................................................................................

 بیماری تورم روده عفونی گربه سانان Panleukopenia

عامل بیماری ویروس می باشد.

جانوران حساس :شیر، ببر، پلنگ، یوزپلنگ، و انواع گربه وحشی

نشانه های بیماری:حیوان به زحمت حرکت می کند و غالبا در گوشه ای بر روی شکم دراز کشیده سر را روی پنجه های دست تکیه می دهد و توجهی به اطراف ندارد.استفراغ و اسهال گاهی همراه با لکه های خون و در اکثرحالات ترشحات مخاطی و چرکی در اطراف چشم و بینی از سایر علائم این بیماری است.

 نمونه آزمایشگاهی:نمونه هایی از خون ، طحال ،قسمتی از روده باریک و استخوان ران

 ...............................................................................................................

 بیماری طاعون گاوی Rinder pest

عامل بیماری ویروس می باشد.

جانوران حساس : زوج سمان

نشانه های بیماری:افزایش سریع درجه حرارت بدن در مدت 2-3روز،ریزش آب بینی و چشم،بی حالی و ناراحتی ،تنفس سریع ولی دردناک در اواخر بیماری ،ایجاد زخمهایی در ناحیه دهان ،ایجا تورم روده ای و معده ای (گاستروآنتریت)،اسهال و اسهال خونی و کم آبی شدید بدن و مرگ حیوان پس از یک هفته که این زمان در حالت حاد به48ساعت کاهش میابد.

علل انتشار:از طریق تماس بین حیوان سالم و مریض

کنترل بیماری :کنترل و قرنطینه و واکسیناسیون در حیوانات اهلی مجاور حیات وحش .

نمونه آزمایشگاهی:قسمتی از طحال و سرم خون

نمونه های مشاهده شده:در اپی زئوسی های مکرر بیماری طاعون در آفریقای مرکزی و جنوبی رخ داده که موجب مرگ تعداد زیادی گاووحشی ،انواع گوزنها ،آهو و زرافه و آنتیلوب و تقریبا در تمام ایران مشاهده شده است.

 ...............................................................................................................

 بیماری آنفلونزای فوق حاد پرندگان Highly pathogenic Avian Influenza

عامل بیماری :ویروسی از خانوادهOrthomyxoviridae و از جنس Influenzaودارای سه تیپ A, B, C میباشد.

جانوران حساس: تیپ  A:در پرندگان ،انسان،خوک،اسب و پستانداران دریایی وجود دارد.

تیپ : B صرفا مختص انسان

تیپ C :در انسان و خوک ایجاد بیماری می کند.

ویروس آنفلونزای نوع A دو نوع گلیکوپروتئین در ساختار انولوپ خود دارد:

 گلیکوپروتئین هماگلوتینین(اختصاراH)که تاکنون 16نوع از آن شناخته شده و گلیکوپروتئین نورآمیندراز(اختصاراN)که تاکنون9نوع آن شناخته شده است.تمامی سویه های این بیماری در انسان و حیوانات بصورت اختصار با دو حرف  NوH نشان داده می شوند.در حال حاضر تمامی نگاهها بهH5N1 شایعترین عامل ایجاد آنفلونزا ی مرغی معطوف گردیده است.

تاریخچه بیماری: ویروس H5N1 آنفلونزا ی مرغی قادر به آلوده کردن انسان هم می باشد.این ویروس نخستین بار در سال1961 از چلچله های(terns) وحشی آفریقای جنوبی جداسازی شد و تاکنون جمعیت های مختلفی از پرندگان سرتاسرجهان را نابود کرده است.اولین  آلودگی جمعیتهای انسانی با H5N1 در سال 1997در هنگ کنگ مشاهده شد.تحقیقات انجام شده نشان می دهد ویروس در طول زمان تکامل پیدا کرده که موجب افزایش تنوع میزبانهای آنها میگردد به طوریکه در حال حاضر سویه H5N1در گونه هایی نظیر خوک،اسب،گربه ، ببر، پلنگ،وال و خوک آبی مشاهده گردیده است.

 علائم بیماری در پرندگان :کاهش تخم گذاری،علائم عصبی، افسردگی ،بی اشتهایی و ژولیدگی پرها،تورم و سیانوزه شدن تاج و ریش،تورم سر و گردن ،تورم بافت ملتحمه چشم،علائم تنفسی و اسهال آبکی

علائم بیماری در انسان :تب ،سردرد،خستگی،احساس سرما ،بی قراری،بی اشتهایی،گلو درد،سرفه،درد هنگام حرکت دادن چشمها و آبریزش بینی که بهترین راه کنترل مراجعه به پزشک می باشد.

علل انتشار:پرندگان وحشی و مهاجر که بیماری در انها به شکل خفیف وجود دارد به انتقال بیماری کمک میکنند همچنین تماس انسان با پرندگان آلوده از عوامل دیگر انتشار این بیماری است.

 کنترل بیماری :-از بین بردن سریع پرندگان آلوده و در تماس با ویروس تا شعاع یک کیلومتری از کانون بیماری -دفن یا سوزاندن اجساد -رعایت نکات بهداشتی ویژه توسط افراد در تماس با منطقه آلوده -واکسیناسیون افراد در معرض خطر تا شعاع 5 کیلومتری البته این اقدام تنها برای جلوگیری از پیدایش گونه های نوترکیب با احتمال بیماری زایایی بالا برای انسان صورت می گیرد و مستقیما نقشی در پیشگیری بیماری ندارد.

 نمونه های مشاهده شده:در تمام دنیا وجود دارد و آخرین گزارشات مبنی بر مشاهده آنفلونزای پرندگان در کشورهای ترکیه ،رومانی،انگلیس،یونان و سوئد و کرواسی و عراق و تایلند بوده است.

 ...............................................................................................................

بیماری تومورهای جلدی درگوزنها

عامل بیماری:ویروسی از قبیل Myxoma virus/shope fibroma virus/Rabit papiloma virus

جانوران حساس :گوزنها

نشانه های بیماری:ظهور تومورهایی در ناحیه سر و شانه که بشکل توده هایی سفت یا نرم به اندازه 10سانتی متر یا بزرگتر که اغلب روی آنها به رنگ قهوه ای یا سیاه درآمده سطح آنها صاف و بعضی ها گل کلمی است.این تومورها پیشرفتی در بافت زیر جلدی ندارند و بطور کلی برروی سلامتی حیوان هیچ تاثیری ندارند مگر اینکه در جایی مثل سر رشد زیادی داشته باشند و موجب ناراحتی در دید و غذا خوردن حیوان شوند.

 نمونه آزمایشگاهی: ارسال تومور    

 ...............................................................................................................

بیماری های انگلی :

گری گال جرب

عامل بیماری:جرب می باشد.جرب ها بندپایان خیلی ریزی بوده و معمولا در پوست زندگی میکنند.

 نشانه های بیماری:این بیماری باع ریزش مو و خارش می شود که به دنبال خارش ،زخم ایجاد شده و آلودگی ثانوی به آن توام میگردد.

 نمونه آزمایشگاهی:ممکن است ریزش مو بر اثر کمبود ویتامین یا کمبود موادمعدنی و ابتلا به انگل داخلی باشد لذا نمونه برداری از مو و تراشه های پوست از محل مبتلا به جرب ضروری است.

...............................................................................................................

انگلهای داخلی ناشی از کرمهای گرد و پهن

عامل بیماری:انگلهای داخلی که برخی با حمله به مخاطات شروع به مکیدن خون میکنند و عده ای توانایی هضم و جذب پروتئین ،کلسیم و فسفر را کم می کنند و گروهی با ایجاد انسداد باعث فلج اندام یا دستگاه مربوطه می شوند و در انتها عده ای با ترشح مواد سمی ایجاد مسمومیت می نمایند.

نشانه های بیماری:در ابتدای ابتلای جانور به بیماری انگلی ضعف و سستی در حرکت و جهش و به مرور زمان لاغری و کم خونی وعکس العمل اندام مبتلا مانند اسهال ،یبوست ،ترشح بینی و سرفه و ...و بالاخره آماس زیر فک که بطری فکیBottle Jaw نامیده می شود،دیده می شود.

...............................................................................................................

کنه ها

عامل بیماری:کنه از شاخه بندپایان ،دسته عنکبوت مانندها و راسته کنه ها و جربها می باشد که به دو خانواده کنه های نرم که بیشتر انگل پرندگان و انسان می باشد و خانواده کنه های سخت که انگل حیوانات علفخوار و حیات وحش می باشد تقسیم بندی می شود.

کنه ها از خون و لنف میزبان تغذیه می کند لذا بعلت خونخواری باعث اشاعه بیماریهای مهلک و به خطر انداختن انسان و دام می گردند.گزش کنه می تواند باعث انتقال بیماری متعددی شده و ممکن است باعث کم خونی و مرگ و میر وحوش شود.کنه ها با ایجاد گزش ایجاد جراحات کوچک می کنند که باعث جلب انواع مختلف مگس و عارضه میازیس myasis می شود.در سالهای اخیر افزایش جمعیت کنه ها زندگی پاره ای از وحوش ارزشمند پارکها را به خطر انداخته و موجب کنه زدگی در بازدیدکنندگان می گردد.

انسان و بیماری:گزش کنه در انسان نیز ممکن است باعث بیماریهای خطرناکی چون تب هموراژیک آنسفالیت یا ورم مغز و تولارمی شود.

کنترل بیماری :مبارزه از طریق شناخت و آشنایی با طرز زندگی آنها که هم اکنون توسط گروههای پژوهشی و علمی دنیا برای یافتن راه موثر غلبه بر این آفت در حال انجام است.

منبع:

بیماریهای وحوش و روشهای کالبدگشائی و نمونه برداری از حیوانات وحشی - منیژه رامون - انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست 1385